Bu sayfa, Uygulama Esasları’nın eklerinde yer alan ve doğrudan derslerde kullanılmak üzere hazırlanan araçları bir araya getirir: Yapay Zekâ Değerlendirme Ölçeği (Ek-3), YZ Uygunluk Tablosu (Ek-4) ve ders izlencelerinde üretken YZ kullanım sınırlarının belirtilmesine ilişkin rehber (Ek-5).
Ek-3
Yapay Zekâ Değerlendirme Ölçeği (AIAS)
Perkins, Roe ve Furze (2024) tarafından geliştirilen ölçek, bir değerlendirme etkinliğinde yapay zekânın hangi düzeyde kullanılabileceğini beş seviyede tanımlar.
1
YZ Olmadan No AI
YZ hiçbir aşamada sürece dahil edilmez. Öğrenciler tamamen kendi bilgi, beceri ve kaynakları ile üretim yapar; sayısal araçlara veya YZ araçlarına başvurmaz.
2
YZ Destekli Fikir Üretimi AI-Assisted Idea Generation
YZ fikir geliştirme veya araştırma aşamalarında danışılan bir araçtır. Öğrenci, YZ’nin sunduğu fikirleri değerlendirip yeniden yapılandırır; ortaya çıkan ürün öğrenciye ait olur, YZ’ye doğrudan içerik üretimi yaptırılmaz.
3
YZ Destekli Düzenleme AI-Assisted Editing
YZ metni dil ve anlatım yönünden iyileştirmek için kullanılır. Öğrenci metni kendi yazar, ardından yazım yanlışları, anlatım bozuklukları gibi konularda YZ’den destek alır; hem özgün hem düzenlenmiş metin birlikte sunulur.
4
YZ Görev Tamamlama ve Eleştirel Değerlendirme AI Task Completion, Human Evaluation
Belirli görevler YZ tarafından gerçekleştirilse de öğrenci bu çıktıları sorgulayıcı bir bakışla değerlendirir. Üretilen içerik doğrudan kullanılmaz; öğrenci bilgi doğruluğunu kontrol eder, gerekli düzeltmeleri yapar ve içeriği akademik ölçütlere göre biçimlendirir.
5
Tam YZ Kullanımı Full AI Integration
YZ sürecin aktif ve ayrılmaz bir öğesi olarak işlev görür. Öğrenci, YZ’yi bilinçli şekilde yönlendirerek çıktıları kendi bakış açısıyla şekillendirir; denetim ve müdahale sorumluluğu insandadır.
Ek-4
YZ Uygunluk Tablosu
Derslerin YZ araçları ile bütünleştirilmesi için her ders adına bir uygunluk tablosu hazırlanır. Tablonun sütunları şunlardır:
| Sütun | Açıklama |
|---|---|
| Ders içeriği kapsamı | Geleneksel yöntemlerle aktarılması gereken temel bilgiler. |
| Öğrenciye rehberlik | Öğrencinin bireysel öğrenme sürecinde kullanabileceği YZ araçları. |
| Soru hazırlama | Öğretim elemanlarının sınav/soru hazırlarken kullanabilecekleri YZ araçları. |
| Proje geliştirme | Uygulamalı çalışmalar için destekleyici YZ araçları. |
| Yenilik oluşturma | Yaratıcılığı teşvik eden, yeni fikirler üretmeye yardımcı olan YZ araçları. |
| Ölçme / değerlendirme | Öğrenci performansını ölçmek için kullanılabilecek YZ araçları. |
| İzlencedeki YZ kullanım seviyesi | Ek-5’te belirtilen dört durumdan biri: (1) kısıtlı, (2) belirli bağlamlarda izinli, (3) teşvik edilen, (4) zorunlu. |
Örnek: Belgede örnek olarak verilen derslerin ders içeriği kapsamı aşağıdaki gibidir; diğer sütunlar her ders için kullanılacak YZ araçlarının adlarıyla doldurulur.
| Ders (örnek) | Ders içeriği kapsamı (örnek) |
|---|---|
| Programlama | Temel algoritmalar, veri yapıları, nesne yönelimli programlama |
| Veri Bilimi | Veri analizi, görselleştirme, makine öğrenmesi |
| Tarih | Kronoloji, olay analizi, yorumlama |
Ek-5
Ders İzlencelerinde Üretken YZ Araçlarının Kullanım Sınırlarının Belirtilmesi
Üniversitemizde verilen tüm dersleri kapsayabilecek bir üretken YZ araçları kullanım politikası belirlemek mümkün değildir. Verilen her ders için üretken YZ araçlarının kullanım sınırlarına dersin hocası ile dersin verildiği bölüm veya program birlikte karar vermeli ve bu sınır(lar) dersin izlencesine açık olarak yazılmalıdır. Bu rehberde anlatılanlar örneklendirme ve öneri amacıyla verilmiş olup, uygun olabilecek şekilde uyarlanması gerekmektedir. Dersi veren öğretim elemanı olarak dersinizde kullanacağınız üretken YZ kullanım politikasını ders izlencesinde açıklamak sizin sorumluluğunuzdadır. Ayrıca, ders sırasında verdiğiniz ödev, proje vb. içeriğinde de ilgili kapsamdaki üretken YZ kullanım sınırlarını açık olarak belirtmeyi lütfen unutmayınız.
İzlence hazırlarken dikkat edilecek noktalar
- Ders izlencelerinizde farklı ödev, proje vb. için farklı üretken YZ kullanım sınırı belirleyebilirsiniz. Dönem içinde öğrencilerinizin kullanacağı tüm farklı kapsamdaki sınırları ders izlencesinde belirtmeyi unutmayınız.
- Üretken YZ araçlarının kullanımının dersin öğrenme hedeflerini neden desteklediğini ya da desteklemediğini açıklayınız. Bu açıklama, öğrencilerinizin dersin öğrenme hedeflerini anlamaları açısından gereklidir. Dersinizin bir kısmında öğrencilerinizin akademik ve kişisel gelişimi açısından üretken YZ araçlarının kullanımına izin vermezken, belirli alanlarda kullanımına izin verebilirsiniz.
- Ödev, proje vb. hazırlanırken üretken YZ araçları kullanıldığında, bu araçlara nasıl referans verileceğini açık olarak belirtiniz. Yararlanılabilecek rehberler: APA stili, MLA stili ve Chicago stili rehberleri.
- Belirttiğiniz kullanım sınırları dışındaki tüm kullanımlar akademik dürüstlük ilkelerini ihlal etmek olarak sayılır. Bu tarz kullanım sonucunda öğrencilerinizin karşılaşabilecekleri cezaları ders izlencenizde açık olarak belirtiniz.
Üretken YZ araçlarının kullanım sınırları
Üretken YZ araçlarının dersinizdeki kullanım sınırları çoğu zaman aşağıda belirtilen dört durumdan bir ya da daha fazlasına uyacak şekilde olacaktır. Her durum için ders izlencesinde kullanılabilecek örnek ifade verilmiştir.
Durum 1 Kullanımın kısıtlı olduğu durum
Önemli: Pîrî Reis Üniversitesi’nde hiçbir derste YZ araçlarının kullanımının tümüyle yasaklanması tercih edilmez. Bu araçların kullanımı kural olarak teşvik edilmektedir.
İstisnai durumlarda, bir derste YZ araçlarının kullanımının kısıtlanması gerekiyorsa bu karar ilgili fakülte / meslek yüksekokulu / hazırlık okulu yönetim kurulu tarafından gerekçesiyle birlikte belirtilerek ders izlencesinde açıkça ifade edilmelidir. Ayrıca fakülte bu durumu Üniversite’nin Yapay Zekâ Komisyonu’na bildirmelidir. Öğretim elemanı ders izlencesinde aşağıdakine benzer bir ifade kullanabilir:
Bu derste üretken YZ araçlarının (ChatGPT, Gemini vb.) kullanımı *** kapsamında kısıtlanmıştır. İlgili fakülte / MYO / hazırlık okulu yönetim kurulunun **** tarih ve sayılı kararı doğrultusunda belirlenen bu kısıtlamanın gerekçesi ****. Bu sınırlar dışında YZ araçlarını kullanan öğrenciler Pîrî Reis Üniversitesi akademik dürüstlük ilkelerini ihlal etmiş sayılır ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde haklarında işlem yapılır.
*** Duruma uygun verilebilecek cezalar ***** yönergesinde belirtilmiştir; öğretim elemanı uygun gördüğü cezayı bu kısımda belirtebilir.
Durum 2 Belirli bağlamlarda kullanıma izin verilen durum
Ders içerisindeki ödevler, projeler vb. için üretken YZ araçlarının kullanımına bazı bağlamlarda izin verilip bazı bağlamlarda verilmeyecekse, ders izlencesinde aşağıdakine benzer bir ifade kullanılabilir:
Ders içerisinde üretken YZ araçlarının aşağıdaki kullanımlarına izin verilmektedir:
- Yazılan metnin dilbilgisi ve stil yönünden incelenmesi
- Fikir üretme ya da fikir geliştirme
- Yazılan taslak hakkında geri bildirim alma
- Konu ile ilgili kaynak araştırma
- Yazılacak metin için ana hatları ya da başlıkları belirleme
- Veri analizi
- Kodlama
Ders içerisinde üretken YZ araçlarının aşağıdaki kullanımlarına ise izin verilmemektedir:
- Sınav veya ödevlerde öğrenci tarafından çözülmesi beklenen soruların üretken YZ aracı tarafından çözülmesi
- Ödevdeki, projedeki vb. bir satırın, bir paragrafın ya da tüm yazının üretken YZ aracı tarafından yazılması
Lütfen verilen ödevler, projeler, vb. kapsamındaki üretken YZ kullanımınızı açıklayınız ve ** alıntılama stilini kullanarak kaynakçada belirtiniz. Açıklamanızda, kullandığınız üretken YZ aracını, erişim gününüzü ve kullandığınız istemi (prompt) ya da soruyu açık olarak yazınız. Kullandığınız üretken YZ aracının ödevinizdeki, projenizdeki, vb. katkısının ne olduğunu detaylı olarak anlatınız. Üretken YZ aracını kullanarak hangi kısımları öğrendiğinizi ve öğrendiklerinizin doğruluğunu teyit etmek için hangi kaynaklardan faydalandığınızı belirtiniz. Unutmayın, verilen ödevinizden, projenizden, vb. siz sorumlusunuz. Dolayısıyla üretken YZ araçlarının verdiği cevapların doğruluğunu teyit etmeden ödevinizde, projenizde, vb. kullanmayınız. Herhangi bir şekilde üretken YZ araçlarının etik olmayan biçimde kullanımından (çıktıyı olduğu gibi kopyalama, kullanımı kaynakçada belirtmeme, fikri mülkiyet yasalarını ihlal etme vb.) siz sorumlusunuz. Öğrencilerin herhangi bir şekilde üretken YZ araçlarını yukarıda izin verilmeyen biçimlerde kullanımı, Pîrî Reis Üniversitesi akademik dürüstlük ilkelerini ihlal etmiş sayılır ve *** ile cezalandırılır.
** Öğrencilerin kullanması istenen alıntılama stili açık olarak belirtilir.
*** Duruma uygun verilebilecek cezalar ***** yönergesinde belirtilmiştir; uygun görülen ceza bu kısımda belirtilebilir.
Durum 3 Kullanımın teşvik edildiği durum
Öğrencilerin ders içerisindeki ödev, proje vb. için üretken YZ araçlarını geniş çapta kullanmasına izin veriliyorsa, ders izlencesinde aşağıdakine benzer bir ifade kullanılabilir:
Bu derste verilen ödevleri, projeleri vb. hazırlarken, dersin belirtilen öğrenme çıktıları (hangi çıktılar olduğunu lütfen belirtiniz) ile uyumlu olduğu durumlarda üretken YZ araçlarından faydalanabilirsiniz. Üretken YZ kullanımınızı uygun şekilde açıklayınız ve ** alıntılama stilini kullanarak kaynakçada belirtiniz. Açıklamanızda, kullandığınız üretken YZ aracını, erişim gününüzü ve kullandığınız istemi (prompt) ya da soruyu açık olarak yazınız. Kullandığınız üretken YZ aracının ödevinizdeki, projenizdeki, vb. katkısının ne olduğunu detaylı olarak anlatınız. Üretken YZ aracını kullanarak hangi kısımları öğrendiğinizi ve öğrendiklerinizin doğruluğunu teyit etmek için hangi kaynaklardan faydalandığınızı belirtiniz. Unutmayın, verilen ödevinizden, projenizden, vb. siz sorumlusunuz. Dolayısıyla üretken YZ araçlarının verdiği cevapların doğruluğunu teyit etmeden ödevinizde, projenizde, vb. kullanmayınız. Herhangi bir şekilde üretken YZ araçlarının etik olmayan biçimde kullanımından (çıktıyı olduğu gibi kopyalama, kullanımı kaynakçada belirtmeme, fikri mülkiyet yasalarını ihlal etme vb.) siz sorumlusunuz. Öğrencilerin herhangi bir şekilde üretken YZ araçlarını yukarıda izin verilmeyen biçimlerde kullanımı, Pîrî Reis Üniversitesi akademik dürüstlük ilkelerini ihlal etmiş sayılır ve *** ile cezalandırılır.
** Öğrencilerin kullanması istenen alıntılama stili açık olarak belirtilir.
*** Duruma uygun verilebilecek cezalar ***** yönergesinde belirtilmiştir; uygun görülen ceza bu kısımda belirtilebilir.
Durum 4 Kullanımın zorunlu olduğu durum
Öğrencilerin ödevleri, projeleri vb. hazırlarken üretken YZ araçlarını kesinlikle kullanması isteniyorsa, ders izlencesinde aşağıdakine benzer bir ifade kullanılabilir:
Bu derste verilen ödevleri, projeleri vb. hazırlarken üretken YZ araçlarının kullanılması gerekmektedir. Lütfen verilen ödev, proje vb. kapsamındaki üretken YZ kullanımınızı açıklayınız ve ** alıntılama stilini kullanarak kaynakçada belirtiniz. Açıklamanızda, kullandığınız üretken YZ aracını, erişim gününüzü ve kullandığınız istemi (prompt) ya da soruyu açık olarak yazınız. Kullandığınız üretken YZ aracının ödevinizdeki, projenizdeki, vb. katkısının ne olduğunu detaylı olarak anlatınız. Üretken YZ aracını kullanarak hangi kısımları öğrendiğinizi ve öğrendiklerinizin doğruluğunu teyit etmek için hangi kaynaklardan faydalandığınızı belirtiniz. Unutmayın, verilen ödevinizden, projenizden, vb. siz sorumlusunuz. Dolayısıyla üretken YZ araçlarının verdiği cevapların doğruluğunu teyit etmeden ödevinizde, projenizde, vb. kullanmayınız. Herhangi bir şekilde üretken YZ araçlarının etik olmayan biçimde kullanımından (çıktıyı olduğu gibi kopyalama, kullanımı kaynakçada belirtmeme, fikri mülkiyet yasalarını ihlal etme vb.) siz sorumlusunuz. Öğrencilerin herhangi bir şekilde üretken YZ araçlarını yukarıda izin verilmeyen biçimlerde kullanımı, Pîrî Reis Üniversitesi akademik dürüstlük ilkelerini ihlal etmiş sayılır ve *** ile cezalandırılır.
** Öğrencilerin kullanması istenen alıntılama stili açık olarak belirtilir.
*** Duruma uygun verilebilecek cezalar ***** yönergesinde belirtilmiştir; uygun görülen ceza bu kısımda belirtilebilir.